Arapçada Kelime Türetimi (Kavramlar-Kuramlar-Kurumlar) Soner Gündüzöz PDF

Arapça, olmadık mefhumların tek bir anlam dokusunda birleştiği bir dil olarak, mâhir bir sanatkârın bin bir farklı motifi nakşettiği bir kanaviçe gibidir. Gergef gibi işlenmiş, büklüm büklüm dokunmuş, her zaman sürprizlerle dolu bir dildir. Arapçada kelime türetim yolları bu dile zengin bir sözvarlığı sağlar. Bu anlamda Ziya Paşa “Vardır Arabîde bazı külfet etmek gerek iştikâka dikkat” der. Arapçada geleneksel olarak biçimsel türetimi ifade eden ‘iştikâk’ günümüzde, anlama dayalı türetim yollarını da ifade eden bir terim hâlini almıştır. Anlama dayalı türetim yolları ise mecâz, istiâre, kinâye gibi yollardır. Bunlar edebiyatın olduğu kadar, türetim biliminin de temel unsurlarıdır. Biçime ve anlama dayalı türetim yollarının yanında üçüncü bir türetim yolu ise yabancı kelimelerin Arap fonetiğine uydurulmasıdır. Bunlar, Arapçada kelime türetiminin üç temel damarıdır. Örnekseme (kıyâs) olgusunun da türetimde oynadığı rol dikkate alınınca türetimin dört temel yolu belirlenmiş olur. Bu yolların alt türleri dikkate alındığında Arapçada kırk değişik türetim yolu ile karşılaşılır.